ما برای داشتن استخوانها و دندانهای سالم به کلسیم نیاز داریم. کلسیم یک ماده معدنی مهم است که علاوه بر استخوانها، در جریان خون ما نیز وجود دارد و در فرایندهایی مانند انقباض عروق خونی، انتقال پیامهای عصبی، لختهشدن خون و انقباض ماهیچهها نقش مهمی دارد. کمبود کلسیم یا هیپوکلسمی میتواند مشکلات زیادی را برای ما ایجاد کند. حال ممکن است بپرسید که از کجا بدانیم کمبود کلسیم داریم؟ به کمک آزمایش خون و با دانستن علائم کمبود کلسیم در بدن، پزشکان هیپوکلسمی را تشخیص میدهند و برای درمان آن مکملهای مختلفی را تجویز میکنند.
هیپوکلسمی یا کمبود کلسیم در بدن به چه معناست؟
به حالتی که در آن سطح کلسیم در خون خیلی پایین باشد، هیپوکلسمی یا کمبود کلسیم میگوییم. حال ممکن است با خود بگویید که از کجا بدانیم کمبود کلسیم داریم؟ پزشکان سطح کلسیم بدن را با آزمایش خون بررسی میکنند. در بزرگسالان مقدار کلسیم خون باید بین 8.5 تا 10.2 میلیگرم در دسیلیتر (milligrams/deciliter) باشد. این مقدار برای کودکان و نوجوانان کمی بیشتر است. اگر کلسیم خون فردی کمتر از این مقدار باشد، او به هیپوکلسمی مبتلا است. ازآنجاییکه کلسیم در فرایندهای مختلفی در بدن ما نقش دارد، کمبود آن میتواند مشکلات مختلفی را در بدن ما ایجاد کند. پس تشخیص و درمان بهموقع هیپوکلسمی اهمیت بالایی دارد.
علت هیپوکلسمی چیست؟
هیپوکلسمی معمولاً زمانی اتفاق میافتد که بدن شما مقدار زیادی کلسیم را از طریق ادرار دفع میکند یا اینکه استخوانهای شما کلسیم بسیار کمی را به داخل خون آزاد میکنند. علتهای اصلی هیپوکلسمی عبارتاند از:
- کمکاری تیروئید
- کمبود ویتامین D
- نارسایی کلیوی
- هیپوپاراتیروئیدیسم کاذب
- ازبینرفتن یا توسعهنیافتن غدد پاراتیروئید
- سطوح غیرطبیعی منیزیم
- التهاب پانکراس
- مصرف برخی از داروها
- آلکالوز
- اهدای مقدار زیادی خون
- بارداری
- ابتلا به سرطان
- عفونت شدید
بهترین دارو برای کمبود کلسیم چیست؟
کمبود کلسیم معمولاً قابلدرمان است. داروهایی که برای درمان هیپوکلسمی تجویز میشوند عبارتاند از
- کربنات کلسیم
- سیترات کلسیم
- فسفات کلسیم
مکملهای کلسیم به شکلهای قرص، قرص جویدنی و مایع در دسترس هستند. در ترکیبات برخی از این مکملها ترکیبات دیگری مانند ویتامین D، منیزیم، ویتامین K، منگنز و ویتامین E هم وجود دارد که به جذب بهتر کلسیم در بدن و رفع علائم کمبود کلسیم کمک میکنند.
بهترین دارو برای کمبود کلسیم برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد. یعنی پزشک هنگام تجویز دارو برای هر فرد، به شدت کمبود کلسیم بیمار، شدت و نوع علائم بیمار، بیماریهای زمینهای، سن بیمار و عوامل دیگری توجه میکند. در نتیجه ما نمیتوانیم یک داروی ثابت را برای همه معرفی کنیم.
لازم به ذکر است که شما باید مکملهای کلسیم را با تجویز پزشک مصرف کنید. مصرف خودسرانه یا بیش از حد این مکملها میتواند باعث هیپرکلسمی (بالابودن کلسیم خون)، بیماریهای قلبی عروقی یا سنگ کلیه شود.
علائم کمبود کلسیم در بدن
یکی از سؤالات مهمی که بیماران معمولاً میپرسند این است که از کجا بدانیم کمبود کلسیم داریم؟ برای تشخیص دقیق هیپوکلسمی شما باید ابتدا آزمایش خون بدهید؛ اما دانستن علائم کمبود کلسیم در بدن میتواند به شما کمک کند که در زمان مناسبی به پزشک مراجعه کنید.
مشکلات عضلانی
هیپوکلسمی میتواند باعث بروز مشکلات مختلفی مانند
- اسپاسم عضلانی (گرفتگی عضلات)
- درد عضلانی در رانها و بازوها
- احساس بیحسی در بازوها و پاها
- سوزنسوزنشدن دستوپا
- احساس گزگز در اطراف دهان
شود. هرچقدر این علائم را شدیدتر تجربه کنید، نشاندهنده آن است که کمبود کلسیم شدیدتری دارید.
خستگی و بی حالی
پایین بود سطح کلسیم خون میتواند باعث خستگی مزمن شود که با کمبود انرژی، احساس سستی و بی حالی همراه است.
علائم پوستی
شکنندگی و پوستهپوسته شدن ناخن، خشکی پوست، خارش پوست، اگزما و پسوریازیس از علائم کمبود کلسیم در بدن هستند.
سندرم پیش از قاعدگی (PMS)
پایینبودن سطح کلسیم در بدن با سندرم پیش از قاعدگی یا PMS مرتبط است و طبق گزارشات یک نحقیق علمی در سال 2022 در سایت pmc.ncbi.nlm.nih.gov، نشان داده است که پایین بودن سطح کلسیم خون و ویتامین D، باعث تشدید علائم PMS میشود.
ریزش مو
پایینبودن کلسیم خون میتواند باعث ضخیمشدن موها یا ریزش مو سکهای (آلوپسی) نیز بشود.
صرع یا تشنج کردن
وجود کلسیم برای انتقال پیامهای عصبی و ترشح انتقالدهندههای عصبی لازم است. به همین دلیل، یکی از مشکلاتی که در اثر کمبود کلسیم ایجاد میشود، تشنج است. تشنج در افراد سالم، ازدستدادن حافظه، زوال عقل، بیحسی و احساس سوزنسوزنشدن در اندامها، کمبود تمرکز یا حتی توهم میتوانند از نشانههای پایینبودن کلسیم خون باشند.
شکننده بودن استخوان و دندان
استخوانهای ما برای این که محکم باشند به مقدار زیادی کلسیم نیاز دارند. زمانی که سطح کلسیم خون کم باشد، بدن از کلسیم موجود در استخوانها و دندانها استفاده میکند. باگذشت زمان هیپوکلسمی باعث کاهش مواد معدنی استخوانها و استئوپنی میشود. درنتیجه استخوانها ضعیف، نازک و شکننده میشوند و فرد علائمی مانند درد یا تغییر در وضعیت بدن را تجربه میکند. این اتفاق در دندانها نیز اتفاق میافتد و باعث مشکلاتی مثل پوسیدگی دندانها، شکستن دندانها، تحریک لثهها، ضعیفشدن ریشه دندانها و مختلشدن رشد دندانها (در نوزادان) شود.
احساس افسردگی
برخی از شواهد نشان دادهاند که کمبود کلسیم باعث اختلال در خلقوخو میشود و با بروز افسردگی مرتبط است. البته این موضوع نیاز به تحقیقات بیشتری دارد.
کمبود کلسیم و سرگیجه
خستگی ناشی از کمبود کلسیم میتواند با سبکی سر، سرگیجه، مه مغزی، کمبود تمرکز، فراموشی و گیجی همراه باشد.
کمبود کلسیم و لرزش بدن
لرزش بدن نیز یکی دیگر از علائم شایع هیپوکلسمی است. این لرزشها معمولاً زمانی اتفاق میفتد که سطح کلسیم در خون بیمار خیلی پایین باشد. در این حالت بیمار دچار اسپاسم یا لرزش عضلانی و مشکلات عصبی عضلانی میشود.
عوارض کمبود کلسیم در بدن چیست؟
علائم کمبود کلسیم در بدن معمولاً با درمان بهموقع برطرف میشوند و سطح کلسیم خون به حالت عادی برمیگردد. اما اگر هیپوکلسمی درمان نشود، میتواند باعث بروز عوارضی مانند
- آسیبدیدن دندانها
- افسردگی
- مشکلات پوستی
- درد مزمن در عضلات و مفاصل
- شکستن استخوان
- احساس ضعف
- نارسایی قلبی
- تشنج
- اختلال در ریتم قلب
- سنگ کلیه و نارسایی کلیوی
شود. برای درمان کمبود کلسیم ممکن است شما نیاز داشته باشید که برای مدت طولانی کلسیم و ویتامین D مصرف کنید. مصرف طولانیمدت این مکملها میتواند باعث سنگ کلیه شود.
کمبود کلسیم در بارداری
کلسیم یکی از مهمترین مواد معدنی است که در دوران بارداری و برای سلامت مادر و جنین در رژیم بارداری نیاز است؛ اما بسیاری از زنان در این دوران بهاندازه کافی کلسیم دریافت نمیکنند. کلسیم نهتنها برای رشد جنین ضروری است، بلکه کمبود آن باعث افزایش گرفتگی عضلات در دوران بارداری میشود. اگر کلسیم موردنیاز در این دوره از طریق رژیم غذایی تأمین نشود، کلسیم جنین از استخوانهای مادر تأمین میشود، که درنتیجه سلامت استخوانها و دندانهای مادر به خطر میافتد.
عارضه دیگری که ممکن است در دوران بارداری ایجاد شود، پره اکلامپسی است. این عارضه با فشار خون بالا در دوران بارداری مرتبط است. زنانی که کلسیم کمی دریافت میکنند بیشتر در خطر پره اکلامپسی قرار دارند. این عارضه برای جنین و مادر بسیار خطرناک است.
آیا کمبود کلسیم باعث پا درد میشود؟
بله! کمبود کلسیم یکی از مواردی است که میتواند باعث پا درد شود. کمبود این ماده معدنی باعث ضعیفشدن استخوانها میشود و خطر شکستگی استخوان را نیز بیشتر میکند. علاوه بر آن، پایین بودن سطح کلسیم در عملکرد عضلات نیز تاثیر میگذارد و باعث ضعیفشدن یا گرفتگی عضلات میشود. همگی این موارد میتوانند باعث پا درد شوند.
پادرد ناشی از کمبود کلسیم ممکن است در عضلات ساق پا، ران یا حتی کف پا احساس شود. این پادرد معمولاً با مصرف مکملها و استراحت برطرف میشود.
غذاهای کلسیم دار
خوردن غذاهایی که سرشار از کلسیم هستند میتواند از بروز هیپوکلسمی یا پیشرفت آن پیشگیری کند. در روند درمان هیپوکلسمی خوردن غذاهای کلسیم دار از اهمیت بالایی برخوردار است. بهترین غذاهای کلسیم دار عبارتاند از:
- شیر
- ماست
- پنیر
- آب پنیر
- انجیر خشک
- ماهی ساردین
- ماهی سالمون
- لوبیا
- عدس
- بادام
- شیر سویا
- اسفناج
- غلات
- آجیل و دانهها
در کنار این غذاها، شما باید غذاهای حاوی ویتامین D هم مصرف کنید تا کلسیم بهتر جذب بدن شما شود.
- ماهیهای چرب مانند ماهی تن، ماهی سالمون و ساردین
- تخممرغ
- قارچ
- میگو
حاوی ویتامین D هستند و به جذب کلسیم کمک میکنند.
علائم کمبود کلسیم در کودکان
کلسیم در تغذیه و رشد قدی کودکان، سلامت دندانهای آنها، عملکرد عضلات و سلولهای بدن نقش بسیار مهمی دارد. به همین دلیل کمبود کلسیم در کودکان خطرناک است و عوارض زیادی را به دنبال دارد. یکی از علائم مهم کمبود کلسیم در کودکان، کاهش رشد و ضعف استخوانها است. این مسئله میتواند با اختلال در رشد قد کودکان، سستی استخوانها و شکستگیهای مکرر استخوانها بروز پیدا کند. همانطور که کمبودن سطح کلسیم روی سلامت استخوانها تأثیر میگذارد، روی سلامت دندانها نیز مؤثر است.
اختلالات حرکتی هم یکی دیگر از علائم هیپوکلسمی در کودکان است. زیرا کلسیم نقش مهمی در انقباض عضلات دارد و کمبود آن میتواند باعث اختلال در عملکرد عضلات و کنترل حرکات شود. کمبودن سطح کلسیم فقط روی سیستم اسکلتی عضلانی ما تأثیر ندارد. بلکه این کمبود روی سیستم عصبی کودکان نیز تأثیر میگذارد و میتواند باعث مشکلاتی مانند افسردگی و اضطراب شود.
کمبود کلسیم و ریزش مو
یکی از علائمی که ممکن است هنگام پایینبودن سطح کلسیم خونتان تجربه کنید، ریزش مو است. زیرا وجود کلسیم برای سلامت فولیکولهای موی ما ضروری است. در نتیجه با کمبود کلسیم، فولیکولهای موی ما ضعیف میشوند و ریزش مو بیشتر میشود. در این حالت ریزش مو معمولاً بهصورت سکهای یا حتی ریزش موی موقتی اتفاق میفتد. با درمان بهموقع کمبود کلسیم، این عارضه نیز معمولاً درمان میشود.
درمان کمبود کلسیم
برای درمان کمبود کلسیم روشهای مختلفی وجود دارد. روشی که پزشک برای شما تجویز میکند به علت کمبود کلسیم و شدت علائم شما بستگی دارد. رایجترین روشهای درمان کمبود کلسیم عبارتاند از:
قرص کلسیم
اگر شما سطح خفیفی از هیپوکلسمی و علائم آن را داشته باشید، پزشک برای شما قرصهای مکملی را تجویز میکند که باید بهصورت روزانه مصرف کنید. دوز این مکملهای کلسیم معمولاً 1500 تا 2000 میلیگرم است و شما باید 2 تا 3 عدد از این مکملها را در روز مصرف کنید. برای کمک به جذب کلسیم، مکمل ویتامین D هم همراه با قرص کلسیم تجویز میشود.
تزریق کلسیم یا کلسیم داخل وریدی
اگر شما علائم شدید کمبود کلسیم در بدن را داشته باشید، به طور مثال ریتم قلب شما مختل شده باشد یا هیپوکلسمی شما به صورت ناگهانی شروع شده باشد، ممکن است پزشک برای درخواست بستری صادر کند تا کلسیم به صورت وریدی با شما تزریق شود. دارویی که به شما تزریق میشود معمولاً گلوکونات کلسیم یا کلرید کلسیم است. البته بعد از تزریق وریدی کلسیم، احتمالاً مکملهای خوراکی هم برای شما تجویز میشود.
هورمونهای پاراتیروئید
زمانی که هیپوکلسمی شما به دلیل پایینبودن سطح هورمون پاراتیروئید ایجاد شده باشد، ممکن است داروهای حاوی این هورمون برایتان تجویز شود. البته استفاده از این هورمونها به دلیل هزینه بالا و عوارض جانبی محدودتر از سایر روشهای درمانی است.
روشهای دیگر
درمانهای دیگری که برای رفع علتهای زمینهای و علائم خاص هیپوکلسمی تجویز میشوند عبارتاند از:
- مکملهای منیزیم
- مکملهای ویتامین D
- اصلاح رژیم غذایی
درمان کمبود کلسیم در زنان
کمبود کلسیم مشکلی است که از کودکان تا میانسالان ممکن است آن را تجربه کنند. اما این عارضه در زنان به دو دلیل اهمیت زیادی دارد. علت اول این است که کمبود کلسیم زنان اگر در دوران بارداری اتفاق بیفتد، میتواند عوارض خطرناکی هم برای مادر و هم برای جنین داشته باشد. علت دوم نیز این است که درصد ابتلا به پوکیاستخوان در زنان میانسال بسیار بالا است. پس سطح کلسیم خون زنان باید در صورت لزوم به صورت منظم کنترل شود تا در زمان مناسب بتوانیم از پوکیاستخوان پیشگیری کنیم.
بهجز علائم عمومی و همگانی کمبود کلسیم، این عارضه در زنان ممکن است با شدیدتر شدن علائم سندرم پیش از قاعدگی و اختلال در چرخه قاعدگی خود را نشان دهد. علت این اتفاق نیز این است که کلسیم نقش مهمی در تنظیم هورمونهای مربوط به چرخه قاعدگی دارد و کمبود آن میتواند در شدت یا مدتزمان قاعدگی اختلال ایجاد کند و باعث شدیدتر شدن درد قاعدگی شود.
برای درمان کمبود کلسیم در زنان اولین قدم اصلاح و خرید رژیم غذایی مناسب است. برای این منظور خوردن غذاهای غنی از کلسیم و ویتامین D به زنان توصیه میشود. در کنار خوردن غذاهای مناسب، زنانی که دچار کمبود کلسیم هستند باید مکملهای کلسیم و ویتامین مصرف کنند، به طور منظم ورزش کنند و بهصورت منظم تحتنظر پزشک باشند.
برای کمبود کلسیم چه قرصی بخوریم
دارویی که برای درمان کمبود کلسیم شما تجویز میشود، باتوجهبه سطح کلسیم خون شما، شدت علائمی که تجربه میکنید و سن شما بستگی دارد. مصرف کلسیم بیشتر از مقدار مورد نیازتان میتواند عوارضی مانند ایجادشدن سنگهای کلیوی را به دنبال داشته باشد؛ بنابراین شما نباید خودسرانه قرصی مصرف کنید؛ بلکه باید به یک پزشک متخصص مراجعه کنید.
اگر پزشک تشخیص بدهید که سطح کلسیم بدن شما پایین است، به شما میگوید که باید رژیم غذاییتان را اصلاح کنید و تعدادی دارو نیز برای شما تجویز میکند. دارویی که برای درمان این عارضه تجویز میشوند عمدتاً شامل قرص کلسیم و ویتامین D هستند. زیرا وجود ویتامین D برای جذب کلسیم ضروری است. دوز و تعداد دفعات مصرف این قرصها باید توسط پزشک تعیین شود. در صورت کمبود کلسیم خیلی شدید، ممکن است پزشک تشخیص دهد که بیمار به تزریق وریدی کلسیم نیاز دارد.
جمع بندی
کمبود کلسیم یا هیپوکلسمی عارضه مهمی است که نهتنها روی سلامت دندانها و استخوانهای ما تاثیر میگذارد، بلکه روی عملکرد عضلات ما و شرایط روحی ما نیز تأثیر میگذارد. دردهای عضلانی، ضعیفشدن استخوانها، احساس ضعف و خستگی مزمن، ریزش مو، سرگیجه و تشنج از عوارضی هستند که در اثر هیپوکلسمی ایجاد میشوند. پزشکان برای درمان هیپوکلسمی معمولاً قرصهای کلسیم و ویتامین D تجویز میکنند؛ اما اصلاح رژیم غذایی نیز بهاندازه خوردن مکملها اهمیت دارد. خوردن غذاهای کلسیم دار مانند شیر، ماست، پنیر و… میتواند کلسیم موردنیاز بدن ما را تأمین کند و از بروز هیپوکلسمی پیشگیری کند.
دکتر خورشیدی
رژیم سالم خوری
- داشتن انواع میوه در برنامه رژیم
- مصرف آب به جای نوشیدنی های گازدار
- داشتن سالاد در برنامه
- مصرف قهوه تلخ و بدون شکر
- تمام برنامه غذایی را در منزل میتوانید تهیه کنید
سوالات متداول
از کجا بدانیم کمبود کلسیم داریم؟
برای تشخیص دقیق کمبود این ماده معدنی، شما باید یک آزمایش خون بدهید. پس اگر علائم کمبود کلسیم مانند گرفتگی و دردهای عضلانی، درد در استخوانها، خستگی و سستی مزمن، لرزش عضلات، سرگیجه، مشکلات پوستی و ریزش مو داشتید بهتر است به یک پزشک مراجعه کنید تا برای شما آزمایش بنویسد.
کمبود کلسیم چگونه باعث ریزش مو می شود؟
کلسیم برای داشتن موهای قوی و سالم ضروری است زیرا کلسیم روی ترشح هورمونها و عملکرد برخی از آنزیمهای که برای رشد مو ضروری هستند تاثیر میگذارد. این ماده معدنی همچنین در جذب آهن هم نقش دارد. به همین دلیل کمبود کلسیم با ریزش مو مرتبط است.
برای کمبود کلسیم چی بخورم؟
اگر سطح کلسیم در خون شما پایین باشد، احتمالاً پزشک برای شما قرص کلسیم و ویتامین D تجویز میکند. بااینوجود، خوردن غذاهای کلسیم دار نیز در روند درمان کمبود کلسیم اهمیت زیادی دارند. در این دوران شما باید شیر، پنیر، انجیر خشک، ماهی ساردین، عدسی، لوبیا، اسفناج و شیر سویا را در رژیم غذایی خود بگنجانید و در کنار این غذاها، غذاهایی که حاوی ویتامین D هستند، مانند تخممرغ، میگو و قارچ را هم مصرف کنید تا کلسیم بهخوبی در بدنتان جذب شود.
کمبود کلسیم چگونه باعث ریزش مو می شود؟
همانطور که در این مقاله هم بررسی کردیم، کمبود کلسیم باعث ریزش مو میشود. موهای ما برای این که سلام باشند و بهخوبی رشد کنند به انواع مواد مغذی نیاز دارند. کلسیم یکی از این مواد مغذی مهم است و کمبود آن میتواند باعث ریش مو و آلوپسی (ریزش مو سکهای) شود. ریزش مو ناشی از کمبود کلسیم بیشتر در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک دیده میشود.
کمبود کلسیم باعث چه میشود
دردها و اسپاسم عضلانی، درد در رانها و بازوها، احساس بیحسی و گزگز شدن دستوپا، خستگی مزمن، ریزش مو، خشکی و مشکلات پوستی، شکننده بودن ناخنها، ضعیف و شکننده شدن استخوانها، آسیبپذیرشدن دندانها و افسردگی جز مشکلاتی هستند که ممکن است در اثر کمبود کلسیم ایجاد شود.
