همه ما نام فلز مس (Copper) را شنیدهایم و با آن آشنا هستیم. اما شاید برایتان جالب باشد که بدانید مس در بدن ما نیز وجود دارد. در حقیقت مس یکی از مواد معدنی است که برای برخی از عملکردهای بدن مانند جذب آهن، تولید انرژی، حفظ سلامت استخوانها و سلامت مغز لازم است. این فلز به طور طبیعی در برخی از غذاها وجود دارد و با خوردن این غذاها معمولاً مس موردنیاز بدن تأمین میشود. اما بیماریها و شرایط خاصی وجود دارد که در آن فرد دچار کمبود یا ازدیاد مس در بدن میشود. هر دو کمبود و ازدیاد مس در بدن خطرناک هستند و میتوانند مشکلآفرین شوند. در ادامه نقش و اهمیت مس در بدن و مواد غذایی حاوی مس را به شما معرفی میکنیم.
نقش و اهمیت مس در بدن
مس (Copper) بهعنوان کوفاکتور برخی از آنزیمها در بدن عمل میکند و در
- جذب آهن
- تولید گلبولهای قرمز
- فعالشدن سیستم ایمنی بدن
- تنظیم ضربان قلب و فشارخون
- کلاژنسازی
- رشد استخوانها و حفظ سلامتی آنها
- حفظ بافت همبند
- پیشگیری از پروستاتیت یا التهاب پروستات
- سلامتی قلب و مغز
- تبدیل قند به انرژی
- محافظت از سلولهای بدن
نقش دارد. مطالعات مختلفی در زمینه اهمیت مس در بدن انجام شده است. به طور مثال یک مطالعه که در سال 2015 در ncbi انجام شده است، کمبود مس را کاهش تراکم استخوان در زنان سائسه مرتبط دانسته است و مصرف مکملهای حاوی مس را به عنوان یک روش برای بهبود تراکم استخوانها معرفی کرده است.
مواد غذایی دارای مس
بدن ما به مقدار بسیار کمی مس (Copper) نیاز دارد که از طریق خوردن غذاهای متنوع و با داشتن یک رژیم غذایی مناسب قابلتأمین است. مواد غذایی دارای مس عبارتاند از:
- جگر گاو
- صدف
- خرچنگ
- ماهی مرکب
- بادامزمینی
- پسته
- بادامهندی
- گوشت
- نخودفرنگی
- لوبیا
- عدس
- سیبزمینی
- شکلات تلخ
- آووکادو
- غلات کامل
- سبزیجات سبز
- تخمه آفتابگردان
کمبود مس در بدن
بدن ما به مس زیادی نیاز ندارد؛ اما کمبود مس در بدن میتواند به سلامتی ما آسیب بزند. نوزادان در روز تنها به 200 میکروگرم مس نیاز دارند؛ اما مس موردنیاز بدن ما با افزایش سن افزایش پیدا میکند. این مقدار برای بزرگسالان حدوداً 900 میکروگرم در روز است. اگر شما مقدار کمتر از مس را در روز دریافت کنید یا به بیماری خاصی مبتلا باشید که جذب مس را مختل کند، شما دچار کمبود مس در بدن شدهاید. در رژیم فستینگ، اطمینان از تأمین مس کافی در وعدههای غذایی مهم است تا از بروز کمبود آن جلوگیری شود.
علت کمبود مس در بدن
بیشتر مردم مس موردنیاز بدنشان را با غذاهایی که میخورند تأمین میکنند. اما در برخی از شرایط خاص، غذاخوردن بهتنهایی برای تأمین مس کافی نیست و فرد باید از داروهای مکمل استفاده کند. برخی از این شرایط عبارتاند از:
- بیماری سلیاک: در بیماری سلیاک، پوشش روده بیمار تغییر میکند و جذب مس را تحتتأثیر قرار میدهد.
- بیماری کرون
- فیبروز سیستیک (نوعی بیماری ژنتیکی)
- سندرم منکس: این سندرم، نوعی اختلال ژنتیکی است که مس را بهدرستی وارد جریان خون نمیکند. در نتیجه بیمار دچار کمبود مس میشود و عوارض آن را تجربه میکند.
- مصرف بیش از حد مکملهای زینک: دریافت بیش از حد زینک در طولانیمدت باعث کاهش جذب مس میشود.
پیشگیری کمبود مس در بدن
در بیشتر موارد، مس موردنیاز بدن از طریق غذاهایی که میخوریم تأمین میشود. افرادی که دارای رژیم های خاص لاغری هستند، برای پیشگیری از کمبود مس در بدن باید یک رژیم لاغری ایده آل داشته باشند تا ویتامینها و مواد معدنی موردنیاز بدن، از جمله مس، را تأمین کند. برای این کار، شما باید به یک متخصص یا به یک کارشناس تغذیه مراجعه کنید تا پزشک بر اساس سن و شرایط جسمانی شما یک برنامه غذایی مناسب به شما بدهد. همچنین فراموش نکنید که اگر علائم مربوط به کمبود مس را داشتید، حتماً آن را با پزشک خود درمیان بگذارید.
عوارض کمبود مس در بدن
کمبود مس در بدن با عوارض مختلفی همراه است.
- زمانی که سطح مس در بدن کم باشد، بدن آهن کمتری جذب میکند. در نتیجه فقر آهن، بدن نمیتواند بهاندازه کافی اکسیژن را به بافتها برساند پس بدن ضعیف میشود و شما احساس خستگی میکنید.
- در این حالت، همچنین بدن در ساخت گلبولهای سفید خون نیز دچار مشکل میشود. پس سیستم ایمنی بدن شما ضعیف میشود و شما بیشتر بیمار میشوید.
- وجود مس برای داشتن استخوانهای سالم و قوی لازم است. کمبود این ماده معدنی میتواند باعث شود که استخوانهای شما ضعیف و شکننده شوند.
- مس در تأمین انرژی موردنیاز مغز و در انتقال پیامهای مغز به بدن نقش دارد. کمبود این ماده میتواند رشد مغز را متوقف کند یا روی توانایی یادگیری شما تأثیر بگذارد. تأثیر مس بر سلولهای عصبی بهقدری زیاد است که کمبود آن میتواند راهرفتن را هم تحتتأثیر قرار بدهد و آن را برای شما سختتر کند.
- حساسبودن نسبت به سرما، رنگپریده بهنظررسیدن، سفیدشدن زودرس موها و ازدستدادن بینایی هم از عوارض دیگر کمبود مس هستند.
علائم کمبود مس در بدن
- احساس سوزنسوزنشدن بدن
- بیحسی
- خستگی
- کمخونی
- کمبودن گلبولهای سفید خون
- پایینبودن دمای بدن
- راهرفتن ناپایدار و غیرطبیعی
- شکستگی و تحلیل استخوان
- ضربان قلب نامنظم
- پوست رنگپریده
- مشکلات تیروئیدی
- ازدستدادن بینایی
علائمی هستند که نشان میدهند شما دچار کمبود مس هستند.
درمان کمبود مس در بدن
برای درمان کمبود مس در بدن، پزشک ممکن است برای شما قرص مس یا مولتیویتامینهای حاوی مس تجویز کند که البته دوز و تعداد دفعات مصرف آن به شرایط شما بستگی دارد. در برخی موارد، حتی ممکن است که برای بیمار مس تزریق شود.
ازآنجاییکه مس و زینک باید در بدن متعادل باشند، در کنار مکمل مس، ممکن است پزشک مکمل زینک هم برای شما تجویز کند.
افزایش مس در بدن
به همان میزان که دریافت مقدار کافی مس برای بدن ضروری است، دریافت مقدار بیش از حد آن نیز برای بدن سمی است. به نقل از سایت کتابخانه ملی پزشکی ایالات متحده آمریکا (ncbi)، بالا سطح قابلتحمل مس (Copper)در بدن بزرگسالان (برای جلوگیری از آسیب کبدی)، 10 میلی گرم در روز است.
باوجودآنکه کمبود مس در بدن نسبت به افزایش آن شایعتر است، بااینحال شرایطی وجود دارد که در آن مقدار مس در بدن بیشتر از حد نرمال میشود. افزایش مس در بدن باعث مسمومیت و بروز عوارض میشود.
افزایش مس در بدن میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. به طور مثال استفاده بیش از حد از ظروف مسی، نوشیدن آبی که از لولههای مسی رد میشود، بارداری، مصرف قرصهای ضدبارداری، استرس و التهاب همگی میتوانند باعث افزایش مس در بدن شوند.
اما یکی از دلایل مهم ازدیاد مس در بدن بیماری ویلسون است. این بیماری نوعی اختلال ژنتیکی و ارثی است که در آن کبد نمیتواند مس اضافی را دفع کند. درنتیجه مس در اندامهایی مانند کبد، چشم و مغز جمع میشود و بهمرورزمان به اندامهای بدن آسیب میزند. این بیماری در صورت عدم توجه و درمان این بیماری میتواند منجر به مرگ شود.
عوارض مس زیاد در بدن
عوارض مس زیاد در بدن و مسمومیت با این فلز عبارتاند از:
- اسهال
- حالت تهوع
- استفراغ (بهخصوص استفراغ خونی)
- زردی
- درد عضلانی
- سردرد
- سرگیجه
- احساس طعم فلز در دهان
در موارد شدید، مس زیاد به اندامهای حیاتی بدن آسیب میزند و باعث
- آسیب کبدی
- نارسایی کلیوی
- نارسایی قلبی
- زردشدن پوست
- کما
- مرگ
میشود.
درمان ازدیاد مس در بدن
اگر فردی دچار مسمومیت با مس شده باشد، پزشکان ممکن است از چند روز زیر برای درمان استفاده کنند. این روشها عبارتاند از:
- روی (زینک): زینک از تجمع مس در کبد و دستگاه گوارش جلوگیری میکند.
- کیلات تراپی: استفاده از یک داروی مخصوص برای کمک به کلیه در دفع مس از طریق ادرار.
- شستشو معده: شستن معده برای تخلیه ذرات مس از معده.
- دیالیز: استفاده از دستگاه دیالیز برای فیلترکردن مس از خون
- دارو: در این راستا پزشک ممکن است دارو هم برای شما تجویز کند.
گروههای در معرض خطر کمبود مس
افرادی که
- جراحی بایپس معده انجام دادهاند
- برای مدت طولانی از مکمل روی (زینک) استفاده میکنند
- اختلالات کلیوی دارند
- به بیماریهای پانکراس مبتلا هستند
- مدام استرس دارند
- به بیماری سلیاک یا منکس مبتلا هستند
- نوزادان نارس
بیشتر در معرض خطر کمبود مس در بدن هستند. این افراد به مس بیشتری نیاز دارند.
جمع بندی
مس (Copper) یکی از مواد معدنی است که نقش اساسی در سلامتی و عملکرد صحیح بدن ما دارد. بیشتر مردم با داشتن یک رژیم غذایی سالم و اصولی مس موردنیاز بدن خود را تأمین میکنند، اما برخی از بیماریها یا شرایط میتوانند جذب مس را دچار اخلال کنند و منجر به کمبود مس در بدن شوند. فراموش نکنید که باوجود نقش مهم این فلز برای سلامتی، مقدار بیش از حد مس در بدن منجر به مسمومیت میشود و باعث آسیب کبدی، کلیوی یا حتی نارسایی قلبی میشود.
دکتر خورشیدی
سوالات متداول
چرا مس برای بدن لازم است؟
مس (Copper) یک ماده معدنی است که در سراسر بدن یافت میشود. مس به بدن کمک میکند که گلبولهای قرمز بسازد و سلولهای عصبی بدن را سالم نگه میدارد. همچنین مس به تولید کلاژن، تولید انرژی و جذب آهن هم در بدن کمک میکند. این ماده معدنی مانند یک آنتیاکسیدان عمل میکند و رادیکالهای آزادی را که به سلولها و به DNA ها آسیب میزنند را کاهش میدهد.
کمبود مس چه عوارض دارد؟
کمبودن مس در بدن با عوارضی مانند کمخونی، خستگی، ضعیفشدن استخوانها، ضعیفشدن سیستم ایمنی و اختلال در یادگیری از عوارض کمبود مس هستند.
زمانی باید قرص مس بخوریم؟
اگر شما دچار کمبود مس باشید و اصلاح رژیم غذایی بهتنهایی برای جبران آن کافی نباشد، ممکن است پزشک برای شما قرص مس تجویز کند. توصیه ما این است که این قرص را طبق دستور پزشک مصرف کنید و از مصرف خودسرانه آن پرهیز کنید.
چطور میتوانیم بفهمم که به قرص مس نیاز دارم یا نه؟
برای اندازهگیری سطح مس در بدن، آزمایشی وجود دارد که به آن آزمایش Cu میگوییم. به کمک این آزمایش میتوانیم سطح مس را در خون اندازهگیری کنیم و از کمبود یا ازدیاد آن در بدن پیشگیری کنیم.
درمان ازدیاد مس در بدن چیست؟
زیاد بودن مس در بدن نیاز به درمان تخصصی و پزشکی مانند دیالیز، شستشو معده یا درمان دارویی دارد. پس اگر یک یا چند مورد از علائم مسمومیت با مس را دارید، یا متوجه شدید که از مکمل بیش از حد نرمال استفاده کردهاید، این مورد را سریعاً به پزشک اطلاع بدهید تا درمان شما شروع شود.
مس در چه غذاهایی است؟
صدف، غلات کامل، لوبیا، آجیل، سبزیجاتی که برگهای تیره دارند، میوه خشک مانند برگه آلو، کاکائو و فلفل سیاه حاوی مس هستند.
قرص مس برای مو خوب است؟
بله. مس جریان خون را در پوست سر بیشتر میکند، حالت ارتجاعی مو را بیشتر میکند، چربی کف سر و علائم شوره سر را کاهش میدهد، باعث ساخت کلاژن و الاستین میشود و در نهایت با کاهش آسیبهای ناشی از رادیکالهای آزاد، از پوست و موی شما محافظت میکند. البته مکملهای حاوی مس را باید با مشورت پزشک مصرف کنید. مصرف خودسرانه و بیش از حد این مکملها میتواند برای سلامتی شما مضر باشد.
