روغن زیتون یکی از قدیمیترین و محبوبترین روغنهای گیاهی است که بهدلیل خواص تغذیهای و سلامتیاش در فرهنگهای مختلف بهویژه در مدیترانه، مورد توجه قرار گرفته است. این روغن از میوه زیتون استخراج میشود و انواع مختلفی دارد که هرکدام ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارند. روغن زیتون غنی از چربیهای تکغیراشباع، آنتیاکسیدانها و ویتامینهاست که میتواند به بهبود سلامت قلب، کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی بدن کمک کند. در این مقاله، به بررسی انواع روغن زیتون، روشهای تولید، خواص روغن زیتون و کاربردهای مختلف آن خواهیم پرداخت تا بتوانیم درک بهتری از این ماده ارزشمند بهدست آوریم.
انواع روغن زیتون
روغن زیتون فرابکر :
بهترین و باکیفیتترین نوع روغن زیتون است. این روغن از زیتونهای تازه و بهصورت مکانیکی استخراج میشود، بدون اینکه از حرارت یا مواد شیمیایی استفاده شود. بهخاطر روش استخراج، این نوع روغن طعم و عطر غنیتری دارد و غنی از آنتیاکسیدانها، ویتامین E و چربیهای تکغیراشباع است که به سلامت قلب و کاهش التهاب کمک میکند. روغن زیتون فوقالعاده بکر معمولاً برای سسها، سالادها و همچنین بهعنوان چاشنی روی غذاهای آماده استفاده میشود.
روغن زیتون بکر:
این نوع روغن زیتون از زیتونهای با کیفیت بالا بهدست میآید و مشابه روغن فوقالعاده بکر است، اما ممکن است دارای عیبهای جزئی باشد و فرآوری بیشتری نسبت به نوع فوقالعاده بکر داشته باشد. این نوع روغن معمولاً برای پخت و پز ملایم و همچنین در تهیه سسها کاربرد دارد.
روغن زیتون لامپانت:
نوعی روغن زیتون است که معمولاً بهدلیل کیفیت پایینتری که دارد، برای مصرف انسانی مناسب نیست. این روغن بهطور معمول از زیتونهای آسیبدیده یا خراب استخراج میشود و دارای عطر و طعم نامطلوب است. به همین دلیل، روغن لامپانت بیشتر برای مصارف صنعتی یا در برخی فرآیندهای تولید استفاده میشود. برای مصرف انسانی، این نوع روغن معمولاً نیاز به تصفیه و فرآوری دارد تا بتواند به روغن زیتون بکر یا تصفیهشده تبدیل شود.
روغن زیتون تصفیهشده:
روغن زیتون تصفیهشده از طریق فرایندهای شیمیایی و حرارتی تصفیه میشود. این فرآیند به روغن طعم و عطر خنثیتری میدهد و باعث میشود که نقطه دود آن بالا برود، بنابراین برای سرخ کردن و پخت و پز در دماهای بالا مناسبتر است. با این حال، در این فرآیند برخی از خواص مغذی و آنتیاکسیدانها کاهش مییابند.
روغن زیتون پومیس:
نیز نوع دیگری از روغن زیتون است که از باقیماندههای زیتون، شامل تفاله و پوست، بعد از استخراج روغنهای بکر بهدست میآید. این نوع روغن از طریق فرایندهای شیمیایی و حرارتی استخراج میشود و بهدلیل این روش تولید، معمولاً ارزانتر از سایر انواع روغن زیتون است. روغن پومیس دارای طعم و عطر کمتری نسبت به روغنهای بکر است و بیشتر برای مصارف صنعتی یا در آشپزی بهخصوص در سرخکردن غذاها مورد استفاده قرار میگیرد.

خواص روغن زیتون
روغن زیتون بهدلیل خواص متنوع و منحصر به فردش، یکی از بهترین انتخابها در خرید رژیم غذایی محسوب میشود. در اینجا به برخی از مهمترین خواص آن اشاره میکنیم:
روغن زیتون برای یبوست
روغن زیتون به عنوان یک ملین طبیعی شناخته میشود که میتواند به نرم کردن مدفوع و تسهیل در حرکت روده کمک کند. مصرف منظم آن به افزایش ترشح صفرا و بهبود هضم کمک میکند. همچنین، این روغن میتواند به تحریک حرکات رودهای کمک کند و در نتیجه یبوست را کاهش دهد. افزودن آن به رژیم غذایی میتواند به بهبود سلامت گوارش کمک کند.
دارای خواص ضدالتهابی قوی
روغن زیتون حاوی ترکیبات آنتیاکسیدانی مانند اولئوروپین و ویتامین E است که دارای خواص ضدالتهابی قوی هستند. این خواص میتوانند به کاهش التهاب در بدن و پیشگیری از بیماریهای التهابی کمک کنند. تحقیقات نشان دادهاند که مصرف این روغن میتواند به بهبود شرایطی مانند آرتریت و سایر بیماریهای مزمن کمک کند. بنابراین، استفاده از روغن زیتون در رژیم غذایی میتواند اثرات مثبتی بر سلامت عمومی داشته باشد.
جلوگیری از انواع سکته
این روغن حاوی چربیهای تکغیراشباع است که به بهبود جریان خون و کاهش فشار خون کمک میکند. مطالعات نشان میدهند که افرادی که بهطور منظم روغن زیتون مصرف میکنند، کمتر در معرض خطر سکته هستند. در نتیجه، گنجاندن این روغن در رژیم غذایی بهویژه برای افراد مستعد بیماریهای قلبی مفید است.
کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲
روغن زیتون میتواند حساسیت به انسولین را بهبود بخشد و در نتیجه به کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ کمک کند. مصرف منظم این روغن در کنار یک رژیم غذایی متعادل میتواند به کنترل قند خون کمک کند. ترکیبات موجود در روغن زیتون ممکن است به کاهش التهابات مرتبط با دیابت نیز کمک کنند. بنابراین، استفاده از این روغن بهعنوان بخشی از رژیم غذایی سالم میتواند مفید باشد.
تناسباندام
روغن زیتون با ایجاد حس سیری در فرد میتواند به کنترل وزن و پیشگیری از پرخوری کمک کند. مصرف چربیهای سالم مانند روغن زیتون به بهبود متابولیسم بدن و جذب مواد مغذی کمک میکند. این روغن میتواند در کاهش اشتها مؤثر باشد و افراد را به انتخاب غذاهای سالمتر ترغیب کند. به همین دلیل، گنجاندن آن در بهترین رژیم لاغری میتواند به تناسباندام کمک کند.
دارای خواص آنتیباکتریال
ترکیبات موجود در روغن زیتون میتوانند خواص آنتیباکتریال داشته باشند و در برابر باکتریها و عفونتها مؤثر باشند. این خاصیت میتواند به بهبود سلامت روده و تقویت سیستم ایمنی کمک کند. روغن زیتون بهویژه در مقابله با باکتریهایی مانند هلیکوباکتر پیلوری مؤثر است. به همین دلیل، افزودن آن به رژیم غذایی میتواند به تقویت سلامتی کمک کند.
کنترل دیابت نوع ۲
روغن زیتون میتواند به کنترل قند خون و بهبود حساسیت به انسولین کمک کند. مطالعات نشان دادهاند که مصرف این روغن در رژیم غذایی به کنترل بهتر دیابت نوع ۲ کمک میکند. ترکیبات آنتیاکسیدانی موجود در روغن زیتون میتوانند به کاهش التهابهای مرتبط با دیابت کمک کنند. در نتیجه، گنجاندن روغن زیتون در رژیم غذایی میتواند به مدیریت دیابت کمک کند.
کاهش خطر ابتلا به سرطان
برخی تحقیقات نشان میدهد که مصرف روغن زیتون میتواند خطر ابتلا به برخی انواع سرطان، بهویژه سرطان سینه و روده بزرگ را کاهش دهد. آنتیاکسیدانهای موجود در این روغن میتوانند از سلولها در برابر آسیبهای اکسیداتیو محافظت کنند. همچنین، این روغن میتواند به کاهش التهاب و بهبود عملکرد سیستم ایمنی کمک کند. به همین دلیل، گنجاندن روغن زیتون در رژیم غذایی بهعنوان یک اقدام پیشگیرانه میتواند مؤثر باشد.
کاهش فشار خون
روغن زیتون میتواند به کاهش فشار خون کمک کند. مصرف منظم این روغن به بهبود عملکرد عروق خونی و کاهش فشار خون سیستولیک و دیاستولیک کمک میکند. تحقیقات نشان دادهاند که افرادی که از رژیم مدیترانهای با روغن زیتون استفاده میکنند، معمولاً فشار خون پایینتری دارند. این ویژگی میتواند به کاهش خطر بیماریهای قلبی کمک کند.
درمان کبد چرب
روغن زیتون میتواند به بهبود سلامت کبد و کاهش چربیهای تجمعیافته در آن کمک کند. مصرف این روغن بهعنوان بخشی از رژیم غذایی برای کبد چرب میتواند اثرات مثبتی بر روی کبد داشته باشد. روغن زیتون به کاهش التهاب کبد و بهبود عملکرد آن کمک میکند. در نتیجه، افرادی که با مشکل کبد چرب مواجه هستند، میتوانند از این روغن بهرهمند شوند.

درمان آلزایمر
برخی مطالعات نشان میدهد که روغن زیتون میتواند به بهبود عملکرد مغز و کاهش خطر ابتلا به بیماریهای عصبی مانند آلزایمر کمک کند. آنتیاکسیدانهای موجود در این روغن میتوانند از سلولهای مغزی در برابر آسیبهای اکسیداتیو محافظت کنند. همچنین، مصرف این روغن میتواند به بهبود حافظه و عملکرد شناختی کمک کند. در نتیجه، گنجاندن روغن زیتون در رژیم غذایی میتواند به حفظ سلامت مغز کمک کند.
پوکی استخوان
روغن زیتون میتواند به بهبود سلامت استخوانها و کاهش خطر پوکی استخوان کمک کند. برخی تحقیقات نشان دادهاند که مصرف این روغن ممکن است به افزایش تراکم استخوانها کمک کند. ترکیبات موجود در روغن زیتون میتوانند به جذب کلسیم و بهبود سلامت استخوانها کمک کنند. به همین دلیل، افزودن روغن زیتون به رژیم غذایی میتواند به حفظ سلامت استخوانها مفید باشد.
مناسب برای تقویت موها
روغن زیتون میتواند به تقویت و تغذیه موها کمک کند. این روغن با خاصیت مرطوبکنندگی خود میتواند به کاهش خشکی و وزی موها کمک کند. همچنین، مصرف آن بهعنوان ماسک مو میتواند به بهبود سلامت پوست سر و کاهش شوره سر کمک کند. در نتیجه، استفاده منظم از روغن زیتون میتواند به بهبود زیبایی و سلامت موها کمک کند.

خواص روغن زیتون برای واژن
روغن زیتون بهعنوان یک مرطوبکننده طبیعی میتواند به بهبود رطوبت واژن کمک کند و در کاهش علائم خشکی واژن مؤثر باشد. این روغن میتواند به کاهش التهاب و تحریک در ناحیه واژن کمک کند و به حفظ سلامت پوست آن منطقه کمک نماید. همچنین، خواص ضدباکتریایی آن میتواند به بهبود سلامت واژن و پیشگیری از عفونتها کمک کند. استفاده از روغن زیتون میتواند بهعنوان یک راهحل طبیعی برای مشکلات مرتبط با رطوبت واژن مفید باشد.
روغن زیتون تصفیه شده
روغن زیتون تصفیهشده به روغنی اطلاق میشود که از زیتونهای آسیبدیده یا درشت استخراج میشود و سپس از طریق فرآیندهای شیمیایی و فیزیکی تصفیه میشود تا impurities و طعم و بوی نامطبوع آن حذف شود. این نوع روغن بهطور معمول دارای رنگ روشنتری است و طعم و عطر آن نسبت به روغنهای بکر کمتر است. یکی از ویژگیهای اصلی روغن زیتون تصفیهشده این است که بهدلیل فرآیند تصفیه، از کیفیت مواد مغذی آن کاسته میشود. در عوض، این روغن برای پختوپز با دماهای بالا مناسبتر است و بهراحتی در فرآیندهای سرخکردن و پختوپز استفاده میشود. همچنین، روغن زیتون تصفیهشده معمولاً از لحاظ ماندگاری بهتر از روغنهای بکر است.

با وجود اینکه روغن زیتون تصفیهشده میتواند گزینهای مناسب برای مصارف آشپزی باشد، اما برای بهرهمندی از خواص آنتیاکسیدانی و مغذی، روغن زیتون بکر و فوقالعاده بکر انتخابهای بهتری هستند. در نهایت، انتخاب بین این دو نوع روغن به نیازها و ترجیحات شخصی بستگی دارد.
روغن زیتون تصفیه نشده
روغن زیتون تصفیه نشده به روغنی اطلاق میشود که از زیتونهای تازه بهصورت مکانیکی استخراج شده و تنها حداقل فرآوری را پشت سر گذاشته است. این نوع روغن به دلیل عدم تصفیه کامل، دارای طعم و عطر طبیعی و غنیتری است که میتواند به بهبود طعم غذاها کمک کند.
تناسباندام روغن زیتون تصفیه نشده غنی از مواد مغذی مانند ویتامینها و آنتیاکسیدانهاست که به سلامت قلب و عروق کمک میکند و همچنین خواص ضدالتهابی قوی دارد. مصرف این روغن میتواند به بهبود عملکرد دستگاه گوارش و جلوگیری از یبوست کمک کند و به جذب بهتر مواد مغذی یاری رساند. همچنین، این روغن میتواند به بهبود حساسیت به انسولین و کنترل قند خون کمک کند، که برای افرادی که در معرض دیابت نوع ۲ هستند، بسیار مفید است. در مجموع، روغن زیتون تصفیه نشده بهعنوان یک گزینه سالم و مغذی در رژیم غذایی شناخته میشود که میتواند به بهبود سلامت کلی بدن کمک کند.
روغن زیتون را چگونه مصرف کنیم؟
روغن زیتون یکی از سالمترین چربیهاست و میتوان آن را به روشهای مختلف در رژیم غذایی گنجاند. بهعنوان مثال، میتوانید از روغن زیتون بهعنوان پایه برای سسهای سالاد استفاده کنید و آن را با سرکه، لیمو و ادویهجات ترکیب کنید تا سس خوشمزهتری بسازید. همچنین، از روغن زیتون تصفیهشده برای پخت و پز و سرخکردن استفاده کنید، زیرا این نوع روغن در دماهای بالا پایدارتر است و میتواند طعم غذاها را بهبود بخشد. قبل از کباب کردن سبزیجات یا گوشت، میتوانید آنها را با روغن زیتون مالش دهید تا طعم و رطوبت بیشتری بگیرند.

پس از پخت پاستا، کمی روغن زیتون روی آن بریزید تا طعم بیشتری بگیرد و از چسبیدن آنها به هم جلوگیری کند. همچنین، میتوانید روغن زیتون را با سیر و گیاهان معطر ترکیب کرده و بهعنوان یک دیپ برای نان استفاده کنید. برای تهیه غذاهایی که به دماهای بالا نیاز ندارند، مانند سسها یا غذاهای بخارپز، از روغن زیتون بکر استفاده کنید تا خواص مغذی و طعم طبیعی آن حفظ شود. در نهایت، میتوانید روغن زیتون را بهطور مستقیم بهعنوان یک مکمل غذایی مصرف کنید، مثلاً یک قاشق غذاخوری در روز، بهخصوص در صبحانه. بهطور کلی، مصرف روغن زیتون بهعنوان بخشی از یک رژیم غذایی متعادل و سالم میتواند به بهبود سلامت کلی بدن کمک کند.

چگونه روغن زیتون را خوشبو کنیم؟
خوشبو کردن روغن زیتون میتواند به طعم و عطر غذاهای شما افزوده و تجربه آشپزی را دلپذیرتر کند. در اینجا چند روش ساده برای خوشبو کردن روغن زیتون ارائه میشود:
استفاده از گیاهان معطر: یکی از بهترین روشها برای خوشبو کردن روغن زیتون، افزودن گیاهان تازه مانند رزماری، تایم یا نعناع است. کافیست چند شاخه از این گیاهان را به یک بطری روغن زیتون اضافه کنید و بگذارید برای چند روز در جای خنک و تاریک بماند تا عطر آنها به روغن منتقل شود.
افزودن سیر: میتوانید چند حبه سیر را به روغن زیتون اضافه کنید. سیر را میتوانید بهصورت تکههای کوچک درآورده و سپس در روغن قرار دهید. این روش عطر و طعمی منحصر به فرد به روغن میبخشد. توجه داشته باشید که سیر را باید در یخچال نگهداری کنید تا از خراب شدن روغن جلوگیری شود.
استفاده از ادویهجات: ادویهجاتی مانند فلفل قرمز، زردچوبه یا زعفران را به روغن زیتون اضافه کنید. این ادویهها نهتنها عطر فوقالعادهای ایجاد میکنند بلکه به روغن رنگ و طعم نیز میبخشند.
پوست مرکبات: اضافه کردن پوست لیمو، پرتقال یا لیمو ترش به روغن زیتون میتواند عطر و طعمی تازه به آن بدهد. پوستها را به دقت از میوه جدا کرده و به روغن اضافه کنید. بگذارید برای چند روز بماند تا عطر مرکبات به روغن منتقل شود.
ترکیب با روغنهای معطر: اگر میخواهید روغن زیتون را با عطر خاصی خوشبو کنید، میتوانید آن را با روغنهای معطر دیگر مانند روغن کنجد یا روغن بادام ترکیب کنید.
روغن زیتون فرابکر چیست؟
روغن زیتون فرابکر (Extra Virgin Olive Oil) یکی از باکیفیتترین انواع روغن زیتون است که از زیتونهای تازه و سالم بهصورت مکانیکی استخراج میشود. این نوع روغن در فرآیندهای تصفیه و فرآوری کمتری قرار میگیرد و به همین دلیل دارای طعم و عطر قوی و طبیعی زیتون است. روغن زیتون فرابکر به خاطر عدم تصفیه کامل، طعم و عطر غنیتری دارد که میتواند به بهبود طعم غذاها کمک کند و بهخصوص برای استفاده در سالادها و سسها بسیار مناسب است.
همچنین، این روغن حاوی مقادیر بالای آنتیاکسیدانها، ویتامین E و چربیهای تکغیراشباع است که به سلامت قلب و عروق کمک میکند. روغن زیتون فرابکر بهصورت سرد استخراج میشود، به این معنی که دما در فرآیند استخراج حفظ میشود تا خواص مغذی و طعم آن حفظ گردد. برای اینکه روغن زیتون بهعنوان فرابکر شناخته شود، باید دارای حداقل سطح اسید چرب آزاد (زیر 0.8%) و طعم و بوی مطلوب باشد. بهطور کلی، روغن زیتون فرابکر یک گزینه عالی برای افرادی است که به دنبال روغنی سالم و مغذی با طعم طبیعی زیتون هستند و میخواهند از خواص آن بهرهمند شوند.
تشخیص روغن زیتون اصل چگونه است؟
تشخیص روغن زیتون اصل و باکیفیت میتواند چالشبرانگیز باشد، اما با رعایت چند نکته میتوانید از خرید روغن زیتون تقلبی جلوگیری کنید. اولین گام، توجه به برچسب است؛ روغن زیتون اصل معمولاً دارای عبارت “فرابکر” (Extra Virgin) است و باید از نوعی که در دمای پایین استخراج شده، تولید شده باشد. همچنین، به تاریخ تولید و انقضا توجه کنید؛ روغن زیتون تازهتر معمولاً کیفیت بهتری دارد.
یکی دیگر از روشها، بررسی عطر و طعم روغن است. روغن زیتون اصل باید عطر قوی و طبیعی زیتون داشته باشد و در دهان طعم تلخی و فلفلی ملایمی ایجاد کند. در صورتی که روغن طعم ملایم یا بیطعم باشد، ممکن است تقلبی باشد.
همچنین، روغن زیتون اصل معمولاً دارای رنگی زرد-سبز است، اما رنگ تنها نمیتواند معیار مطمئنی باشد. برای تست دیگر، میتوانید روغن را در یخچال قرار دهید؛ روغن زیتون اصل به دلیل وجود چربیهای سالم ممکن است کمی غلیظتر شده و در دماهای پایین کمی لخته شود، در حالی که روغنهای تقلبی این خاصیت را ندارند.
بهترین زمان خوردن روغن زیتون برای یبوست
بهترین زمان برای مصرف روغن زیتون بهمنظور کمک به درمان یبوست معمولاً صبح و ناشتا است. مصرف یک قاشق غذاخوری روغن زیتون خالص بهطور ناشتا میتواند به تحریک حرکات روده کمک کرده و به نرم شدن مدفوع یاری رساند. همچنین، میتوانید روغن زیتون را به وعدههای غذایی مانند سالاد یا غذاهای گرم اضافه کنید تا اثرات ملین آن را افزایش دهید.

اگر تمایل دارید، میتوانید روغن زیتون را با آب لیمو مخلوط کرده و آن را در صبح بهعنوان یک نوشیدنی سالم مصرف کنید. این ترکیب میتواند علاوه بر کمک به یبوست، به بهبود هضم و سمزدایی بدن نیز کمک کند. به یاد داشته باشید که مصرف مایعات کافی و رژیم غذایی سرشار از فیبر نیز نقش مهمی در بهبود یبوست دارد.
روغن زیتون طبع گرم دارد یا سرد
روغن زیتون بهطور کلی دارای طبع گرم است. در طب سنتی، این روغن بهعنوان یک ماده غذایی گرم و مغذی شناخته میشود که میتواند به تقویت انرژی بدن و افزایش حرارت درونی کمک کند. به همین دلیل، مصرف روغن زیتون در فصلهای سرد سال یا برای افرادی که طبع سرد دارند، معمولاً توصیه میشود.
جدول ارزش غذایی روغن زیتون
در زیر جدول ارزش غذایی روغن زیتون (بهطور تقریبی برای 100 میلیلیتر) ارائه شده است:
|
ترکیب |
مقدار |
| کالری | 884کالری |
| چربی کل | 100گرم |
| چربی اشباع | 14گرم |
| چربی تک غیر اشباع | 73 گرم |
| چربی چند غیر اشباع | 11 گرم |
| کلسترول | 0میلی گرم |
| سدیم | 0میلی گرم |
| کربوهیدرات | 0گرم |
| قند | 0گرم |
| پروتئین | 0گرم |
| ویتامین E | 14.35میلی گرم |
| ویتامین K | 60.2 میکروگرم |
این مقادیر ممکن است بسته به نوع و کیفیت روغن زیتون کمی متفاوت باشد. روغن زیتون بهخصوص غنی از چربیهای سالم و آنتیاکسیدانهاست که برای سلامت قلب و عروق مفید میباشد.
جمع بندی
روغن زیتون، بهویژه نوع فرابکر آن، نهتنها بهعنوان یک افزودنی خوشمزه به غذاها شناخته میشود، بلکه به دلیل خواص بینظیرش در بهبود سلامت، در رژیمهای غذایی مدرن جایگاه ویژهای دارد. این روغن غنی از آنتیاکسیدانها و چربیهای تکغیراشباع است که میتواند به کاهش خطر بیماریهای قلبی، دیابت نوع ۲ و التهاب کمک کند. با انتخاب روغن زیتون اصل و مصرف منظم آن، میتوانید به سلامت کلی خود ارتقاء دهید و از طعم غنی و طبیعی آن در آشپزی بهرهمند شوید. در نهایت، توجه به کیفیت و روشهای مصرف این روغن میتواند به شما در دستیابی به حداکثر مزایای آن کمک کند.
دکتر خورشیدی
سوالات متداول
روغن زیتون اصل چه رنگی است؟
روغن زیتون اصل معمولاً دارای رنگی زرد-سبز متغیر است که به نوع زیتون و روش استخراج آن بستگی دارد و ممکن است در برخی موارد کمی طلایی باشد.
یک قاشق روغن زیتون چند کالری دارد؟
یک قاشق غذاخوری روغن زیتون تقریباً 120 کالری دارد که میتواند بسته به نوع روغن و میزان چربیهای موجود در آن کمی متفاوت باشد.
روغن زیتون چقدر کالری دارد؟
هر 100 میلیلیتر روغن زیتون حدود 884 کالری دارد که عمدتاً از چربیهای سالم و مفید برای بدن تأمین میشود.


